«Το βάθος του κόσμου»: Μουσική Παράσταση εμπνευσμένη από την ποίηση του Νικηφόρου Βρεττάκου

«ΤΟ ΒΑΘΟΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ»
Μουσική παράσταση
σε μελοποιημένη ποίηση του Νικηφόρου Βρεττάκου
από την Έλσα Κυλπάση

Με αφορμή τη συμπλήρωση 35 χρόνων από την απουσία του Νικηφόρου Βρεττάκου, το Ινστιτούτο Ελληνικής Μουσικής Κληρονομιάς (ΙΕΜΚ) παρουσιάζει τη μουσική παράσταση «Το βάθος του κόσμου» της Έλσας Κυλπάση, εμπνευσμένη από την ποίηση του σπουδαίου Έλληνα λογοτέχνη, σε πρωτότυπη μουσική σύνθεση της ίδιας.

Η Έλσα Κυλπάση είναι συνθέτρια, πιανίστα και τραγουδίστρια, με σταθερή παρουσία στη σύγχρονη ελληνική μουσική δημιουργία. Από το μεγάλο ποιητικό έργο «Το βάθος του κόσμου» του Νικηφόρου Βρεττάκου (1958–1959), η Έλσα Κυλπάση επιλέγει και μελοποιεί ένα σύνολο ποιημάτων, δημιουργώντας για πρώτη φορά έναν κύκλο τραγουδιών μ’ ενιαία θεματική. Η μουσική της δημιουργεί ένα ατμοσφαιρικό πλαίσιο μέσα στο οποίο ο λόγος του ποιητή αποκτά σκηνική και ακουστική διάσταση.

Στην παράσταση αξιοποιείται σπάνιο αρχειακό υλικό από το Αρχείο Νικηφόρου Βρεττάκου: χειρόγραφα και τεκμήρια του ποιητή εντάσσονται στη σκηνική σύνθεση με αφαιρετικό και συμβολικό τρόπο, λειτουργώντας ως ίχνη μνήμης και δημιουργίας. Το υλικό αυτό εμφανίζεται και στις προβολές, όχι ως κυριολεκτική εικονογράφηση, αλλά ως ποιητικό οπτικό επίπεδο, που συνομιλεί με τη μουσική και τον λόγο.

Στη σκηνή, ο κόσμος του Βρεττάκου αναδύεται μέσα από μια λιτή σύνθεση. Ο Ποιητής και η Μούσα συνυπάρχουν σε έναν χώρο δημιουργίας, ανάμεσα σε χειρόγραφα, μια βαλίτσα, ένα ημερολόγιο, αναλόγια και ελάχιστα αντικείμενα.
Τη μουσική και ποιητική σύνθεση ερμηνεύουν δύο ξεχωριστές λυρικές φωνές της ελληνικής σκηνής: η μεσόφωνος Ιωάννα Βρακατσέλη, με σημαντική παρουσία και ιδιαίτερη εκφραστικότητα στη σύγχρονη δημιουργία και το φωνητικό ρεπερτόριο. Ο τραγουδιστής και ηθοποιός Γιάννης Φίλιας, του οποίου η βαθιά μουσική και θεατρική παιδεία προσδίδει στην ερμηνεία ιδιαίτερη ερμηνευτική δύναμη.

Συνοδεύουν οι καταξιωμένες μουσικοί Κριστίν Τοκατλιάν (πιάνο) και Λευκή Κολοβού (τσέλο).
Τη σκηνοθετική επιμέλεια υπογράφει η Δρ. Μαρίνα Μέργου, σκηνοθέτρια και δραματολόγος με εξειδίκευση στο μουσικό θέατρο.

Προλογίζει η Δρ Ρενάτα Δαλιανούδη, Αν. Καθηγήτρια στο Τμ. Τεχνών Ήχου και Εικόνας του Ιονίου Πανεπιστημίου, Επιστημονική Συνεργάτιδα της ΕΡΤ και Επιστημονική Διευθύντρια του ΙΕΜΚ.
Διοργάνωση, επιστημονική επιμέλεια και καλλιτεχνική παραγωγή: Ινστιτούτο Ελληνικής Μουσικής Κληρονομιάς (ΙΕΜΚ).

Βιογραφικά συντελεστών
Το Ινστιτούτο Ελληνικής Μουσικής Κληρονομιάς (ΙΕΜΚ) είναι ένα καινοτόμο επιστημονικό ινστιτούτο με κοινωφελή χαρακτήρα, μέλος της Διεθνούς Ένωσης Μουσικών Βιβλιοθηκών, Αρχείων και Κέντρων Τεκμηρίωσης (IAML). Μέσα από την έρευνα, την αρχειοθέτηση και την ψηφιοποίηση τεκμηρίων απ’ όλα τα είδη της ελληνικής μουσικής, συγκροτεί ένα ενιαίο ηλεκτρονικό Μητρώο Μουσικών Αρχείων, ελεύθερης πρόσβασης. Το ΙΕΜΚ χρηματοδοτεί πρωτότυπες πραγματείες (projects) σε συνεργασία με πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα (ΕΚΠΑ, Ιόνιο Παν/μιο, ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος», ΑΠΘ, Δημοκρίτειο Παν/μιο, ΚΕΕΛ κ.ά.). Διοργανώνει και επιμελείται, επίσης, καλλιτεχνικές δράσεις σε μουσεία και μέγαρα μουσικής, όπως η έκθεση «Νομίζω ήρθε η ώρα ν’ ακούσουμε…» στην Πινακοθήκη Γκίκα/ Μουσείο Μπενάκη, η έκθεση «Η πόλη ακούει…» στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης (2027), συναυλίες με έργα Ελλήνων συνθετών και συναυλίες μελοποιημένης ποίησης. Υπό την επιστημονική αιγίδα του ΙΕΜΚ εκδόθηκε το σύγγραμμα Ήχος Ραδιοφώνου (εκδ. Παπαζήση, 2024). Επιστημονική Διευθύντρια του ΙΕΜΚ είναι η Ρενάτα Δαλιανούδη.

Η Έλσα Κυλπάση είναι συνθέτρια, πιανίστα, τραγουδίστρια, στιχουργός και καθηγήτρια πιάνου, τραγουδιού, μονωδίας. Σπούδασε πιάνο με τη Μ. Χαιρογιώργου-Σιγάρα στο Ωδείο Αθηνών. Πήρε δίπλωμα Πιάνου από τον Πειραϊκό Σύνδεσμο (τάξη Θάλειας Μοίρα). Έχει πτυχία Αρμονίας, Αντίστιξης και Φούγκας από το Ωδείο Νίκος Σκαλκώτας (τάξη Μιχάλη Τραυλού) και δίπλωμα Μονωδίας από το Σύγχρονο Ωδείο (τάξη Μήδειας Ιασωνίδου). Έχει επίσης παρακολουθήσει μαθήματα τραγουδιού με τις Λ. Τέντζερη, Χ. Γιαννακοπούλου και Δ. Τσουκαλά. Έχει κάνει μαθήματα αυτοσχεδιασμού, όπως και μαθήματα σύνθεσης με τον συνθέτη Γιώργο Δούση. Από το 2009 εργάζεται ως καθηγήτρια πιάνου και τραγουδιού στο Ωδείο Kodály. Έχει εμφανιστεί στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, τον Ιανό, τις «Γιορτές Λόγου και Τέχνης» στη Λευκάδα με την Ορχήστρα Νυκτών Εγχόρδων Δήμου Πατρέων, (1η εκτέλεση τραγούδια των Μ. Τραυλού, Ι. Παπαδάτου και Β. Τενίδη. CD «Έλληνες Συνθέτες»), στο Πνευματικό Κέντρο Χανίων (1η εκτέλεση μελοποιημένα ποιήματα του Μ. Πρατικάκη, σε μουσική Χ. Παλαιολόγου), στο Metropolis Live Stage ερμηνεύοντας Μάνο Χατζιδάκι, το Κέντρο Νεότητας Δήμου Χαλανδρίου σε αφιέρωμα στον Μάνο Ελευθερίου, την Παλαιά Βουλή ερμηνεύοντας Ν. Παπακώστα, το Θέατρο Ρεματιάς, τη μουσική σκηνή «Τσάι στη Σαχάρα», το θέατρο Δαΐς, το Πνευματικό Κέντρο Δήμου Παπάγου-Χολαργού «Μίκης Θεοδωράκης», το Δημοτικό Θέατρο Πειραιά. Το έργο της "Dancing Shadows" ερμηνεύτηκε σε 1η παγκόσμια εκτέλεση από το L' Anima String Quartet και τον σαξοφωνίστα Αθανάσιο Ζέρβα, στο Meleagris Art Festival (2024). Δισκογραφία: "Nights of Returns" (Subways Music, 2022) «Κι ας είναι ψέμα» Single (Subways Music, 2024) «Αλλάζουν όλα» Single (Subways Music, 2026).

Η Ιωάννα Βρακατσέλη είναι μεσόφωνος με Πτυχίο στη Γαλλική Γλώσσα και Φιλολογία, MMus in Voice Studies (στις σύγχρονες τεχνικές της Sequenza III του Luciano Berio) και με εξειδίκευση στη φωνητική αποκατάσταση τραγουδιστών (Estill Voice Training, Complete Vocal Technique, Alexander Technique). Είναι υποψήφια Διδάκτωρ του ΕΚΠΑ με έρευνα στο φωνητικό έργο του François-Bernard Mâche. Με ευρύ φωνητικό φάσμα και εκφραστική ευελιξία, προσεγγίζει με την ίδια αφοσίωση το μπαρόκ και το ρομαντικό ρεπερτόριο, καθώς και τις απαιτητικές γραφές της σύγχρονης μουσικής. Έχει εμφανιστεί σε σημαντικούς ελληνικούς πολιτιστικούς χώρους (Εναλλακτική Σκηνή ΕΛΣ, Παλλάς, Ολύμπια) και συμμετέχει τακτικά σε φεστιβάλ και συνέδρια στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Έχει πραγματοποιήσει πρώτες παρουσιάσεις έργων των Tom Smail και N. Γαλενιανού, και ελληνικές πρώτες εκτελέσεις έργων των Aperghis, Mâche, Berio, Dessau, Lieberson, καθώς και νέων συνθέσεων γραμμένων ειδικά για τη φωνή της (όπως από τους Γιώργο Βάβουλα, Γιάννη Σφυρή, Μαρία Δελή, Παναγιώτη Θεοδοσίου), συμβάλλοντας ενεργά στην ανάδειξη του σύγχρονου φωνητικού ρεπερτορίου.

Ο Γιάννης Φίλιας σπούδασε πιάνο, ανώτερα θεωρητικά, χορό και κλασικό τραγούδι στο Ελληνικό Ωδείο, καθώς και υποκριτική στη Σχολή Θεάτρου Τέχνης Κάρολος Κουν. Είναι πτυχιούχος του Τμ. Μουσικών Σπουδών ΕΚΠΑ και της Ανωτέρας Δραματικής Σχολής Νέου Ελληνικού Θεάτρου. Από το 2018 εργάζεται ως μουσικός παραγωγός στο Τρίτο Πρόγραμμα της ΕΡΑ. Έχει συνεργαστεί με τους εξής φορείς: Εθνική Λυρική Σκηνή, Μουσικά Σύνολα ΕΡΤ, Εθνικό Θέατρο, Θέατρο Τέχνης, Ένωση Ελλήνων Μουσουργών, Ορχήστρα των Χρωμάτων, Καμεράτα – Armonia Atenea, Ορχήστρα Μίκης Θεοδωράκης, Κ.Ο.Α., Κ.Ο.Θ., Ολύμπια - Δημοτικό Μουσικό Θέατρο «Μαρία Κάλλας», Στέγη Ιδρύματος Ωνάση, Δημοτικό Θέατρο Πειραιά, Θέατρο Badminton, ΜΜΑ, Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης, Φεστιβάλ Αθηνών-Επιδαύρου, Γυάλινο Μουσικό Θέατρο, Ίδρυμα Μ. Κακογιάννης, με συνθέτες όπως οι: Αντωνίου, Κουμεντάκης, Μπαλτάς, Λεοντής, Πλάτωνος, Τσακνής, Γωγιός, Καμαγιάννη, Μαραμής, Αμπαζής, και με σκηνοθέτες, όπως οι: Ευαγγελάτος, Γαβράς, Κουτσομύτης, Μαλέα, Μοσχόπουλος, Ρουγγέρη, Φασουλής, Παπακαλιάτης, Bernard, Κακάλας, Γκονζάλες, Αρδίττης, Νικολαΐδης, Παπαδαμάκη, Μέξης, Zanella, Διαμαντής, Ζούλιας, Γλυνάτσης, Ευθυμίου, Παπακωνσταντίνου, Κουτλής, Μαυρογεωργίου κ.ά.

Η Κριστίν Τοκατλιάν είναι απόφοιτος του Royal College of Music και Δρ του University of Chichester (PhD in Music/ Music Performance). Εργάζεται ως Επίκουρη Καθηγήτρια στο Deree-The American College of Greece, όπου κατέχει το AEGEAS-CNPC fellowship. Η διδακτορική της διατριβή αφορά τη σύγχρονη αρμενική μουσική για πιάνο και τον επαναπροσδιορισμό της αρμενικής μουσικής ταυτότητας. Έχει παρουσιάσει την έρευνά της σε διεθνή συνέδρια, ενώ ως σολίστ έχει εμφανιστεί στην Ελλάδα, τις ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ιταλία, την Αρμενία, την Κωνσταντινούπολη, τη Γερμανία και τον Λίβανο. Το Κοντσέρτο για Πιάνο του Χατσατουριάν το ερμήνευσε σε πρώτη εκτέλεση με την Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης. Το CD της Armenian Piano Images (2011) περιλαμβάνει σπάνια έργα αρμενικής μουσικής για πιάνο, μεταξύ των οποίων και αρκετές παγκόσμιες πρώτες ηχογραφήσεις. Η Κ.Τ. επιδεικνύει ιδιαίτερη αφοσίωση στη σύγχρονη μουσική, έχοντας αναπτύξει εκτενή συνεργασία με το μουσικό σύνολο The Collective. Έχει συμμετάσχει σε συναυλίες μουσικής δωματίου με διακεκριμένα σύνολα, όπως το Komitas Quartet και το κουαρτέτο εγχόρδων Αέναον. Έχει τιμηθεί με το βραβείο ‘Ελένη Μυκονίου’ από την Ακαδημία Αθηνών.

Η Λευκή Κολοβού σπούδασε βιολοντσέλο με τον Ε. Παπασταύρου στο Ωδείο Αθηνών. Συνέχισε τις σπουδές της με τον Renato Ripo και τον Jaap Kruithof. Έχει παρακολουθήσει σεμινάρια μουσικής δωματίου στο εξωτερικό ως ενεργό μέλος. Είναι ιδρυτικό μέλος των κουαρτέτων Ellemis Piano Quartet και L’ Anima String Quartet, με συναυλίες εντός και εκτός Ελλάδας. Με το Ellemis Piano Quartet ηχογράφησε τους δίσκους Works by Johannes Brahms & Ernest Chausson (Subways Music, 2004) και Εικόνες, με έργα Schumann, Handel, Cancini, Armstrong, Μαυρουδή, Κανάρη, Αρχοντίδη και Χούντα (2010). Με το L’Anima ηχογράφησε τους δίσκους Music for Strings με έργα του Σ. Ζάννα (2011), The String Quartets με 6 κουαρτέτα εγχόρδων του Θ. Αντωνίου (Subways Music, 2014. Βραβείο Ένωσης Ελλήνων Θεατρικών & Μουσικών Κριτικών). Με την Συμφωνική Ορχήστρα της ΕΡΤ ηχογράφησε το Ο χορός του Ορφέα του Ι. Βαλέτ για βιολοντσέλο και ορχήστρα (2017). Υπήρξε μέλος της KOA, της Συμφωνικής Ορχήστρας Πειραιά, της Ορχήστρας των Χρωμάτων, του συγκροτήματος Έγχορδα Αθηνών και Μαρσύας. Έχει συνεργαστεί με τη Συμφωνική Ορχήστρα της ΕΡΤ, με την Καμεράτα-Ορχήστρα Φίλων της Μουσικής και την ΕΛΣ. Είναι μόνιμο μέλος στο Ελληνικό Συγκρότημα Σύγχρονης Μουσικής της Ένωσης Ελλήνων Μουσουργών, και της Ορχήστρας Φιλαρμόνια.

Η Μαρίνα Μέργου είναι σκηνοθέτρια και δραματουργός με εξειδίκευση σε μουσικoθεατρικές και διαπολιτισμικές παραστάσεις. Σπούδασε Θεατρολογία στο Λονδίνο, ολοκλήρωσε δύο μεταπτυχιακά στη Σκηνοθεσία και στην Παράσταση και έχει διδακτορικό από το Πάντειο Πανεπιστήμιο. Έχει σκηνοθετήσει μεταξύ άλλων τα έργα: Η Ψευτοαφελής (Θέατρο Ολύμπια, Studio Opera ΕΛΣ), Το από μηχανής άγαλμα (Αρχαιολογικό Μουσείο Αρέθουσας), Σώμα Ιερογλυφικό (Φεστιβάλ Νέων Δημιουργών, Δημοτικό Θέατρο Πειραιά), Cassandra’s Eyes (Θέατρο Αλκμήνη) κ.ά., και έχει υπογράψει δραματουργίες, όπως Hedda Gabler (Εναλλακτική Σκηνή ΕΛΣ) και Ου ποιήσεις σε αυτό είδωλο (Εθνικό Θέατρο). Στο πλαίσιο πολυετούς συνεργασίας με την ΕΛΣ, ως βοηθός σκηνοθέτη, συμμετείχε σε διεθνείς συμπαραγωγές με καινοτόμες σκηνικές πρακτικές.

Η Ρενάτα Δαλιανούδη είναι Αν. Καθηγήτρια στο Τμ. Τεχνών Ήχου & Εικόνας στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο, Καθηγήτρια-Σύμβουλος στο Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο και Δ/ντρια του Ινστιτούτου Ελληνικής Μουσικής Κληρονομιάς (ΙΕΜΚ). Είναι επιστημονική συνεργάτιδα της ΕΡΤ και δημιουργός ραδιοφωνικών & τηλεοπτικών ντοκιμαντέρ για την ιστορία της μουσικής, το ηπειρώτικο μοιρολόι, τη μουσική στο θέατρο & τον κινηματογράφο (ΕΡΤ, EΡΑ 3, ΣΚΑΙ, COSMOTE HISTORY, Pemptousia TV). Είναι Μουσικολόγος και Δρ Εθνομουσικολογίας ΕΚΠΑ. Παρακολούθησε, επίσης, μαθήματα Θεατρολογίας στο ΕΚΠΑ και Λαογραφίας & Εθνομουσικολογίας στο Πανεπιστήμιο Βιέννης. Σπούδασε πιάνο, εκκλησιαστικό όργανο, ακορντεόν, κιθάρα, μπαλέτο. Διδάχτηκε παραδοσιακούς χορούς και αργεντίνικο tango. Έχει συγγράψει 4 μονογραφίες, άρθρα σε ελληνικά και ξένα επιστημονικά περιοδικά, λήμματα σε παγκόσμιες εγκυκλοπαίδειες, ενώ συμμετέχει σε συνέδρια στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Έχει δώσει διαλέξεις στo Πανεπιστήμιο Sorbonne Paris III, στο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης, στο Πανεπιστήμιο Complutense της Μαδρίτης, στο Πανεπιστήμιο Leiria της Πορτογαλίας, στο Πανεπιστήμιο Saarlanden της Γερμανίας, στο Πανεπιστήμιο Arctic της Νορβηγίας. Αρθρογραφεί στις εφημερίδες Καθημερινή, Ελεύθερος Τύπος, Σύνδεσμος Απόστρατων Αξιωματικών Στρατού (Σ.Α.Α.Υ.Σ.), Αργολίδα και στο ηλεκτρονικό περιοδικό LiFO. Κατά τη διάρκεια των σπουδών της κέρδισε 31 υποτροφίες από: ΙΚΥ, ΕΚΠΑ, ΙΤΕ, Ωδείο Αθηνών, Εθνικό Ωδείο. Μιλάει Αγγλικά, Γαλλικά, Γερμανικά, Ιταλικά, Ισπανικά.